⇩ PDF herunterladen

Historische Gebäude – 1

erschienen in: Heft 4/2021

 Untitled document
Hi
s
t
o
r
i
s
ch
e
G
e
b
ä
ud
e
i
n
Wi
tt
g
e
n
s
do
r
f
A
u
s
g
e
g
e
b
e
n
e
m
A
n
lass
un
t
er
b
re
ch
e
n
w
i
r v
o
rers
t
e
i
nm
al
d
i
e Bear
b
e
i
t
ung
zu
r
G
es
ch
i
ch
t
e
d
er
Ki
r
ch
e
un
seres
H
e
i
m
a
t
o
r
t
es
und
w
e
nd
e
n
un
s
zw
i
s
ch
e
nz
e
i
t
l
i
ch
d
er
V
o
rs
t
ell
ung
h
i
s
t
o
r
i
s
ch
er
G
e
b
ä
ud
e a
u
f
d
er
G
r
und
la
g
e
d
er s
chon
ver
ö
ffe
n
t
l
i
ch
t
e
n
Hi
s
t
o
r
i
s
ch
e
n
O
r
t
s
t
afel
n
zu
.
Wi
e
w
i
r v
on
v
i
ele
n
E
i
nwohn
er
n
un
seres
H
e
i
m
a
t
o
r
t
es erfa
h
re
n
k
onn
t
e
n
,
w
er
d
e
n
d
i
ese Tafel
n
als se
h
r
i
n
t
eressa
n
t
e
I
n
f
o
r
m
a
t
i
on
s
qu
elle
n
w
ar
g
e
nomm
e
n
.
N
i
ch
t
zu
le
t
z
t
d
es
h
al
b
h
a
b
e
n
w
i
r
un
s e
n
t
s
ch
l
o
sse
n
,
d
i
e a
u
f
d
e
n
Tafel
n
v
o
r
g
es
t
ell
t
e
n
G
e
b
ä
ud
e
und
O
r
t
e
noch
e
t
w
as a
u
sf
üh
rl
i
ch
er
zu
b
e
h
a
nd
el
n
,
d
a
d
i
e
do
r
t
e
n
t
h
al
t
e
n
e
n
12 Tex
t
z
e
i
le
n
doch
nu
r e
i
n
e
m
se
h
r
g
r
ob
e
n
Ü
b
er
b
l
i
c
k
d
ars
t
elle
n
.
D
ar
üb
er
h
i
n
a
u
s
w
er
d
e
n
w
i
r
,
w
i
e s
chon
i
no
ff
i
z
i
ell a
ng
ek
ünd
i
g
t
,
i
n
s
o
g
e
n
a
nn
t
e
n
O
r
t
s
umg
ä
ng
e
n
m
i
t
i
n
t
eress
i
er
t
e
n
B
ü
r
g
er
n
d
i
e e
i
nz
el
n
e
n
S
t
a
ndo
r
t
e
d
er Tafel
n
b
es
uch
e
n
und
d
a
b
e
i
w
e
i
t
ere
D
e
t
a
i
ls
und
I
n
f
o
r
m
a
t
i
on
e
n
b
es
p
re
ch
e
n
.
D
a
b
e
i
s
o
lle
n
zu
r
U
n
t
ers
t
ü
t
zung
d
i
eser
V
era
n
s
t
al
t
ung
e
n
je
d
e
m
Te
i
l
n
e
hm
er f
ü
r
d
i
e
b
es
uch
t
e
n
O
b
jek
t
e
d
i
ese
I
n
f
o
r
m
a
t
i
on
e
n
i
n
F
o
r
m
e
i
n
er kle
i
n
e
n
Br
o
s
chü
re a
u
s
g
e
h
ä
nd
i
g
t
w
er
d
e
n
.
D
ar
üb
er
h
i
n
a
u
s
g
e
h
e
nd
e
A
nw
e
ndung
e
n
zu
r Er
höhung
d
er
t
ou
r
i
s
t
i
s
ch
e
n
A
tt
rak
t
i
v
i
t
ä
t
un
seres
H
e
i
m
a
t
o
r
t
es
i
m
Z
ug
e
d
er
A
k
t
i
v
i
t
ä
t
e
n
d
es
Z
u
s
ch
la
g
es v
on
C
h
e
mn
i
t
z
zu
r
K
u
l
t
u
r
h
a
up
t
s
t
a
d
t
C
2
0
2
5
.
D
och
w
e
nd
e
n
w
i
r
un
s
nun
un
sere
m
ers
t
e
n
O
b
jek
t
zu
,
d
e
m
„Ers
t
e
n
H
a
u
s a
m
P
la
t
z
e“
,
un
sere
m
Ra
t
h
a
u
s
.
Di
e
G
es
ch
i
ch
t
e
d
i
eses
P
la
t
z
es re
i
ch
t
w
e
i
t
zu
r
üc
k
.
I
n
d
er Fes
t
s
ch
r
i
f
t
zum
1
00
h
r
i
g
e
n
Bes
t
e
h
e
n
s
un
serer
Schu
le
,
verfass
t
v
on
H
err
n
O
b
ers
t
ud
i
e
n
ra
t
H
el
mu
t
H
o
f
m
a
nn
k
önn
e
n
w
i
r lese
n
:
1
8
37
wu
r
d
e e
i
n
Ra
um
i
n
e
i
n
e
m
kle
i
n
e
n
H
ä
u
s
ch
e
n
g
e
m
i
e
t
e
t
,
d
as a
n
d
er
S
t
elle
d
es
h
e
u
t
i
g
e
n
Ra
t
h
a
u
ses s
t
a
nd
.
C
h
.
Fr
i
e
d
r
i
ch
R
i
ch
t
er s
ch
re
i
b
t
d
a
zu
i
n
se
i
n
e
n
M
erk
r
d
i
g
e
n
Be
g
e
b
e
nh
e
i
t
e
n
zum
Ja
h
r 1
8
37
:
D
e
n
29
.
N
o
ve
mb
er
wu
r
d
e
d
er
n
e
u
e
Schu
lle
h
rer
H.
W
e
i
s
b
a
ch
m
i
t
se
i
n
e
n
K
lasse
n
i
n
d
as
g
e
m
i
e
t
h
e
t
e
Schu
ll
oc
al fe
i
erl
i
ch
e
i
ng
e
w
i
ese
n
.
I
n
d
er
Sch
r
i
f
t
S
a
ch
se
n
s
Ki
r
ch
e
n
-
G
aler
i
e Ba
nd
8
,
lese
n
w
i
r v
on
P
as
t
o
r
M
a
g
.
F
.
A.
L
udw
i
g
A
c
ker
m
a
nn
:
I
m
Ja
h
re 1
84
3 s
o
ll
d
er Ba
u
e
i
n
es
n
e
u
e
n
Schu
l
h
a
u
ses
a
ng
e
g
r
i
ffe
n
w
er
d
e
n
.
Di
ese
I
d
ee
zog
s
i
ch
aller
d
i
ng
noch
b
i
s 1
8
6
5
h
i
n
.
Di
e
G
e
m
e
i
nd
e
er
w
ar
b
aller
d
i
ng
s
chon
1
84
6
d
as
G
r
und
s
t
üc
k Ra
t
h
a
u
s
p
la
t
z
1 v
on
Fra
u
Na
t
al
i
e
Er
dmu
t
e ver
w
.
S
t
el
zm
a
nn
zum
Ba
u
e
i
n
es
Schu
l
g
e
b
ä
ud
es“
.
I
n
d
er
Ki
r
ch
e
nch
r
on
i
k N
o
.
4
6
8
h
i
n
t
erläss
t
P
farrer
L
ohm
a
nn
d
a
zu
f
o
l
g
e
nd
e
Z
e
i
le
n
:
1
8
6
5
A
m
E
nd
e
d
es Ja
h
res
wu
r
d
e
d
er
Schu
l
h
a
u
s
b
a
u
alle
n
Er
n
s
t
es a
ng
ere
g
t
und
n
a
chd
e
m
d
i
e
Di
ffere
nz
e
n
g
es
ch
l
i
ch
t
e
t
w
are
n
,
wu
r
d
e
d
er Ba
u
b
es
ch
l
o
sse
n
.
1
8
66
D
er
Schu
l
b
a
u
wu
r
d
e a
u
s
g
ef
üh
r
t
a
u
f
d
er
S
t
elle
d
er al
t
e
n
Schu
le
,
w
el
ch
e
d
er
Ba
um
e
i
s
t
er Re
i
ch
e
nb
a
ch
a
u
s
G
r
umb
a
ch
f
ü
r
500
Taler
zum
A
bb
re
ch
e
n
üb
er
n
a
hm
.
A
m
23
.
O
k
t
ob
er
wu
r
d
e
d
i
e
n
e
u
er
b
a
u
t
e
Schu
le
g
e
w
e
i
h
t
.
Di
e
Schu
l
i
n
s
p
ek
t
i
on
s
ow
i
e
d
as
D
om
i
z
i
l
d
er
H
e
i
m
a
t
s
t
ub
e
d
es
KH
V
Wi
tt
g
e
n
s
do
rf
.
I
m
Er
dg
es
cho
ss
h
a
t
d
i
e
S
t
a
d
tt
e
i
l
b
i
b
l
i
o
t
h
ek
i
h
re Rä
um
e
und
i
n
1
.OG
s
t
e
h
t
e
i
n
g
r
er
V
ersa
mm
l
ung
sra
um
d
e
m
O
r
t
s
ch
af
t
ra
t
und
d
e
m
K
u
l
t
u
r-
und
H
e
i
m
a
t
vere
i
n
(
b
e
i
Be
d
arf a
uch
a
nd
ere
n
ö
r
t
l
i
ch
e
n
N
u
t
z
er
n
n
a
ch
A
nm
el
dung
)
zu
r
V
erf
ügung
.
L
e
i
d
er
wu
r
d
e
b
e
i
d
er Er
n
e
u
er
ung
d
es
D
a
ch
es
d
as
m
arka
n
t
e T
ü
r
mch
e
n
m
i
t
d
er
Ra
t
h
a
u
s
g
l
oc
ke
n
i
ch
t
w
i
e
d
er a
u
f
g
ese
t
z
t
.
Di
e
d
i
ese
b
ef
i
nd
e
t
s
i
ch
i
m
V
o
rra
um
d
er
H
e
i
m
a
t
s
t
ub
e
und
s
o
ll
b
al
d
w
i
e
d
er
zu
r
D
e
mon
s
t
ra
t
i
on
e
i
n
Sch
la
gw
erk er
h
al
t
e
n
.
Wi
r se
h
e
n
d
ara
u
f
d
e
n
s
og
.
S
t
e
i
g
er
t
u
r
m
und
h
i
n
t
er
d
er versa
mm
el
t
e
n
M
a
nn
s
ch
af
t
e
i
n
e
W
a
g
e
n
re
m
i
se
.
D
av
o
r e
i
n
e
H
a
ndpump
e a
u
f e
i
n
e
m
P
fer
d
e
w
a
g
e
n
mon
t
i
er
t
und
re
ch
s
t
d
a
n
e
b
e
n
e
i
n
L
e
i
t
er
w
a
g
e
n
m
i
t
a
u
s
g
e
zog
e
n
er
L
e
i
t
er
.
Di
ese
G
e
b
ä
ud
e
nu
t
z
t
e
n
d
i
e
K
a
m
era
d
e
n
d
er FF
W
b
i
s
i
n
d
as Ja
h
r 193
5
.
W
e
nd
e
n
w
i
r
un
s
nun
d
e
m
zw
e
i
t
e
n
h
i
s
t
o
r
i
s
ch
e
n
G
e
b
ä
ud
e
,
d
e
m
G
e
b
ä
ud
e
d
er Fre
i
w
i
ll
i
g
e
n
Fe
u
er
w
e
h
r
zu
.
Di
e
G
r
ündung
d
er Fre
i
w
i
ll
i
g
e
n
Fe
u
er
w
e
h
r
Wi
tt
g
e
n
s
do
rf erf
o
l
g
t
e
i
m
Ja
h
r 1
8
7
4
.
A
u
f
G
r
und
d
er
Z
ughö
r
i
g
ke
i
t
v
on
M
u
rs
chn
i
t
z
zu
Wi
tt
g
e
n
s
do
rf
g
a
b
es
n
e
b
e
n
d
er
I
.
K
omp
a
n
i
e
i
n
Wi
tt
g
e
n
s
do
rf
noch
e
i
n
e
II
.
K
omp
a
n
i
e
i
n
M
u
rs
chn
i
t
z
.
Hi
nzu
ka
m
noch
d
i
e „Fre
i
w
i
ll
i
g
e Fa
b
r
i
kfe
u
er
w
e
h
r E
.
R
.
H
ä
b
erle“
.
V
on
d
er
II
.
K
omp
a
n
i
e
M
u
rs
chn
i
t
z
und
v
on
d
er FF
W
E
.
R
.H
ä
b
erle
g
i
b
t
es ke
i
n
e
A
u
f
n
a
hm
e
n
v
on
d
ere
n
Ö
r
t
l
i
ch
ke
i
t
e
n
,
je
doch
s
t
e
h
t
un
s v
on
d
er
I
.
K
omp
a
n
i
e a
u
s
d
e
n
Ja
h
re
n
um
19
00
e
i
n
e F
o
t
omon
t
a
g
e v
on
O
tt
o
K
ühn
F
o
t
og
raf
.
A
t
el
i
er
,
C
h
e
mn
i
t
z
,
P
la
n
i
t
z
s
t
ra
ß
e 9
0
zu
r
V
erf
ügung
.
Q
u
e
ll
e
:
S
a
mm
l
un
g
H
e
i
m
a
tstub
e
I
n
e
i
n
e
m
A
r
t
i
kel
d
es
Wi
tt
g
e
n
s
do
rfer
W
och
e
nb
la
tt
es v
om
05
.
1
0
.
193
5
zu
r
W
e
i
h
e
d
es
n
e
u
e
n
Fe
u
er
w
e
h
r
g
erä
t
e
h
a
u
ses lese
n
w
i
r
d
a
zu
f
o
l
g
e
nd
e
Z
e
i
le
n
:
A
ls
i
m
V
o
rja
h
r (
A
nm
.
d
.
V
erf
.
:
193
4
)
d
er Ra
t
h
a
u
s
p
la
t
z
du
r
ch
d
i
e Er
n
e
u
er
ung
d
es
al
t
e
n
Ra
t
h
a
u
ses se
i
n
e ers
t
e
b
a
u
l
i
ch
e
V
erä
nd
er
ung
erf
uh
r
,
und
d
a
du
r
ch
d
i
e al
t
e
n
un
s
chön
e
n
F
o
r
m
e
n
d
es
Sp
r
i
t
z
e
nh
a
u
ses
g
a
nz
b
es
ond
ers
h
erv
o
r
t
ra
t
e
n
,
wu
r
d
e
d
er
la
ng
h
r
i
g
e
W
un
s
ch
d
er Fe
u
er
w
e
h
r
,
e
i
n
n
e
u
es
G
erä
t
e
h
a
u
s
zu
b
a
u
e
n
,
i
mm
er
und
i
mm
er
w
i
e
d
er a
ng
ere
g
t
.
Schon
a
m
0
7
.
05
.
193
5
erf
o
l
g
t
e
d
i
e
G
r
und
s
t
e
i
n
le
gung
und
a
m
29
.
0
9
.
193
5
k
onn
t
e
d
as
fer
t
i
g
e
G
e
b
ä
ud
e
m
i
t
V
o
r
p
la
t
z
und
Ne
b
e
nob
jek
t
e
n
e
i
ng
e
w
e
i
h
t
w
er
d
e
n
.
E
i
n
F
o
t
o
v
om
g
le
i
chz
e
i
t
i
g
g
efe
i
er
t
e
n
6
0
h
r
i
g
e
n
Bes
t
e
h
e
n
s
d
er FF
Wi
tt
g
e
n
s
do
rf
z
e
i
g
t
e
i
n
e
n
Te
i
l
d
es
n
e
u
e
n
G
erä
t
e
h
a
u
ses
n
e
b
s
t
d
e
n
V
er
b
i
ndung
s
b
a
u
t
e
n
zum
Ra
t
h
a
u
s
.
D
och
a
uch
d
i
eses
G
e
b
ä
ud
e
g
e
nüg
t
e
i
m
L
a
u
fe
d
er Ja
h
re
n
i
ch
t
m
e
h
r
d
e
n
g
es
t
i
e
g
e
n
e
n
A
n
f
o
r
d
er
ung
e
n
h
i
n
s
i
ch
t
l
i
ch
Te
chn
i
k
,
A
u
ss
t
a
tt
ung
,
g
es
t
i
e
g
e
n
er
M
a
nn
s
ch
af
t
ss
t
ärke
Q
u
e
ll
e
:
S
a
mm
l
un
g
F
e
u
e
rw
e
hr
v
e
r
e
i
n
W
i
tt
g
e
nsdor
f
D
as
n
a
ch
s
t
e
h
e
nd
e F
o
t
o
z
e
i
g
t
un
s
d
e
n
Ne
ub
a
u
k
omp
le
tt
.
Q
u
elle
:
S
a
mm
l
un
g
F
e
u
e
rw
e
hr
v
e
r
e
i
n
W
i
tt
g
e
nsdor
f
Di
e
Ki
r
ch
s
chu
le
w
ar
b
a
u
fäll
i
g
g
e
wo
r
d
e
n
und
m
a
n
mu
ss
t
e s
i
ch
zum
Ne
ub
a
u
e
n
t
s
ch
l
i
e
ß
e
n
.
Na
ch
la
ng
e
m
h
i
n
-
und
h
ers
ch
re
i
b
e
n
und
Ber
i
ch
t
e
n
wu
r
d
e e
nd
l
i
ch
d
er
Ne
ub
a
u
d
e
m
h
i
es
i
g
e
n
A
r
ch
i
t
e
c
t
e
n
Sch
e
n
ke
üb
erlasse
n
,
d
esse
n
Bere
chnung
s
i
ch
a
u
f
3
0
.
7
00
M.
b
el
i
efe
n
.
I
m
O
c
t
ob
er
wu
r
d
e
d
as al
t
e
H
a
u
s a
bg
e
t
ra
g
e
n
.
V
om
R
i
tt
er
gu
t
s
g
ar
t
e
n
wu
r
d
e e
i
n
e Flä
ch
e v
on
2
0
Q
ud
ra
t
r
u
t
e
n
(37
0
m
²) er
wo
r
b
e
n
,
um
d
er
g
r
oß
e
n
H
öh
e
d
er
M
a
u
er
zu
e
n
t
g
e
h
e
n
,
d
i
e s
t
a
tt
g
ef
und
e
n
h
a
b
e
n
r
d
e a
n
d
er
no
r
s
t
l
i
ch
e
n
S
e
i
t
e
,
w
e
nn
d
as
H
a
u
s a
u
f
d
i
e al
t
e
S
t
elle
h
ä
tt
e k
omm
e
n
sse
n
.
A
ller
d
i
ng
s
mu
ss
t
e
zum
Ki
r
chw
e
g
e
i
n
e s
og
.
Schw
erlas
t
m
a
u
er
b
e
t
on
i
er
t
w
er
d
e
n
.
Di
ese
i
s
t
n
a
ch
e
i
n
er
U
n
t
ers
uchung
du
r
ch
e
i
n
e
n
G
u
t
a
ch
t
er a
uch
h
e
u
t
e
noch
v
o
ll
f
un
k
t
i
on
sfä
h
i
g
und
verr
i
ch
t
e
t
t
r
o
t
z
v
oh
a
nd
e
n
er
ob
erflä
ch
l
i
ch
er
Sch
ä
d
e
n
zu
v
o
lls
t
e
n
Z
u
fr
i
e
d
e
nh
e
i
t
i
h
re
n
Di
e
n
s
t
.
Z
um
Er
w
er
b
d
er
o
.
a
.
2
0
Q
u
a
d
ra
t
r
u
t
e
n
v
om
G
r
und
und
B
od
e
n
d
es R
i
tt
er
gu
t
es
i
s
t
noch
zu
b
e
m
erke
n
,
d
ass a
u
f
V
erla
ng
e
n
d
es
d
a
m
al
i
g
e
n
R
i
tt
er
gu
t
s
h
erre
n
Fr
i
e
d
r
i
ch
R
o
lle e
i
n
e Be
g
re
nzung
s
m
a
u
er
zw
i
s
ch
e
n
d
e
m
G
r
und
s
t
üc
ke
n
d
er
Ki
r
ch
s
chu
le
und
d
es R
i
tt
er
gu
t
es err
i
ch
t
e
t
w
er
d
e
n
mu
ss
t
e
.
I
n
d
i
ese Be
g
re
nzung
s
m
a
u
er
wu
r
d
e e
i
n
a
u
s ka
t
ho
l
i
s
ch
er
Z
e
i
t
noch
v
o
r
h
a
nd
e
n
er
W
e
i
hw
asserkessel e
i
ng
e
b
a
u
t
.
K
a
n
t
o
ra
t
,
Z
u
s
t
a
nd
n
a
ch
2
0
1
5
Q
u
elle
:
h
tt
p
s
:
//
d
e
.
w
i
k
i
p
e
d
i
a
.
o
r
g
/
w
i
k
i
/
Li
s
t
e
_
d
er
_K
u
l
t
u
r
d
e
n
k
m
a
le
_i
n
_C
h
e
mn
i
t
z

↑ Nach oben